Το δικαίωμα στη σιωπή αποτελεί έναν από τους κεντρικούς πυλώνες του σύγχρονου νομικού πολιτισμού και συνδέεται άρρηκτα με το τεκμήριο της αθωότητας. Η βασική φιλοσοφία πίσω από αυτή την αρχή είναι ότι κανένας κατηγορούμενος ή ύποπτος δεν υποχρεούται να συμβάλει στην ίδια του την καταδίκη. Η προστασία αυτή διασφαλίζει ότι το βάρος της απόδειξης πέφτει αποκλειστικά στις διωκτικές αρχές και το κράτος, οι οποίες οφείλουν να συγκεντρώσουν στοιχεία ανεξάρτητα από τη βούληση του προσώπου που ελέγχεται. Όταν ένας πολίτης επιλέγει να σιωπήσει, ασκεί ένα νόμιμο δικαίωμα που αποσκοπεί στην αποφυγή ψυχολογικής πίεσης ή εξαναγκασμού κατά τη διάρκεια της ανακριτικής διαδικασίας.
Το Νομικό Υπόβαθρο σε Εθνικό και Διεθνές Επίπεδο
Στην ελληνική έννομη τάξη, το δικαίωμα στη σιωπή και η μη αυτοενοχοποίηση κατοχυρώνονται ρητά μέσω του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, ενώ η προστασία ενισχύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συγκεκριμένα, το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ για το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη ερμηνεύεται σταθερά από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως περιλαμβάνον τη σιωπή του κατηγορουμένου. Η ενσωμάτωση σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο έχει καταστήσει σαφές ότι οι αρχές οφείλουν να ενημερώνουν εγκαίρως τον ύποπτο για το δικαίωμά του αυτό, πριν από οποιαδήποτε εξέταση, ώστε η στάση του να είναι προϊόν συνειδητής απόφασης.
Η Σημασία της Ενημέρωσης και η Δικονομική Προστασία
Μια κρίσιμη πτυχή της διαδικασίας είναι η υποχρέωση των αστυνομικών και δικαστικών αρχών να παραδίδουν στον ύποπτο το έγγραφο δικαιωμάτων. Σε αυτό το στάδιο, η σιωπή δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ένδειξη ενοχής ή ως έμμεση ομολογία. Οι δικαστικές αποφάσεις δεν επιτρέπεται να βασίζονται αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι ο κατηγορούμενος αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις. Αυτή η δικλείδα ασφαλείας προστατεύει τον πολίτη από αυθαίρετες ερμηνείες της στάσης του και διασφαλίζει ότι η κρίση του δικαστηρίου θα στηριχθεί σε αντικειμενικά ευρήματα και μαρτυρίες που προέκυψαν από τη νόμιμη διαδικασία.
Πρακτικές Συνέπειες και η Στάση του Κατηγορουμένου
Στην πράξη, η απόφαση για τήρηση σιωπής είναι συχνά μια στρατηγική επιλογή που γίνεται σε συνεννόηση με τον συνήγορο υπεράσπισης. Η πολυπλοκότητα των νομικών ζητημάτων και το άγχος της σύλληψης μπορούν να οδηγήσουν σε αντιφατικές δηλώσεις που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν εναντίον του υπόπτου αργότερα. Επομένως, η σιωπή παρέχει τον απαραίτητο χρόνο για τη μελέτη της δικογραφίας και την προετοιμασία μιας συγκροτημένης υπερασπιστικής γραμμής. Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι το δικαίωμα αυτό παραμένει ενεργό σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας, από την προκαταρκτική εξέταση έως την επ’ ακροατηρίω συζήτηση στο δικαστήριο.
Πηγές:
- Lawspot: Το δικαίωμα στη σιωπή και η μη αυτοενοχοποίηση του κατηγορουμένου https://www.lawspot.gr/nomikes-plirofories/thematiko-evretirio/dikaioma-sti-siopi-kai-mi-aytoenohopoiisi-toy-katigoroymenoy
- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Οδηγία για την ενίσχυση του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:32016L0343
- Syntagma Watch: Το δικαίωμα σιωπής του υπόπτου στην ποινική δίκη https://www.syntagmawatch.gr/trending-issues/to-dikaioma-siopis-tou-ypoptou-stin-poiniki-diki/
- Αρείου Πάγος: Νομολογία για τα δικαιώματα του κατηγορουμένου https://www.areiospagos.gr/nomologia/apofaseis_display.asp
Για περισσότερα θέματα που αφορούν τα δικαιώματα του πολίτη και την κοινωνική επικαιρότητα, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα https://anazitimata.blogspot.com/ ενώ για άμεση ενημέρωση σας προσκαλούμε να εγγραφείτε στη σελίδα μας στο Facebook στη διεύθυνση https://www.facebook.com/anazitimata