Το έθιμο της Μπάμπως, γνωστό και ως η Γιορτή της Μαμής ή η Ημέρα της Γυναικοκρατίας, αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά δρώμενα της Θράκης, το οποίο μεταφέρθηκε από τους πρόσφυγες της Ανατολικής και Βόρειας Θράκης. Το έθιμο αυτό αναβιώνει κάθε χρόνο στις 8 Ιανουαρίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία τιμά την Αγία Δομινίκη. Ο κεντρικός σκοπός του δρώμενου είναι η απόδοση τιμής στη γηραιότερη γυναίκα του χωριού που ασκούσε χρέη μαμής, η οποία στο παρελθόν βοηθούσε τις γυναίκες να φέρουν στον κόσμο τα παιδιά τους, συμβάλλοντας έτσι στη συνέχεια της ζωής και στην ευημερία της κοινότητας.
Η ιεροτελεστία της τιμής και του καθαρμού
Η ημέρα ξεκινά με τις γυναίκες του χωριού να επισκέπτονται το σπίτι της Μπάμπως μεταφέροντας δώρα, όπως σαπούνι, πετσέτες και γλυκίσματα. Σε μια συμβολική κίνηση ευγνωμοσύνης, οι γυναίκες χύνουν νερό στα χέρια της μαμής για να τα πλύνει, μια πράξη που παραπέμπει στον εξαγνισμό και την καθαριότητα που απαιτεί το λειτούργημά της. Στη συνέχεια, η Μπάμπω τοποθετείται πάνω σε μια στολισμένη άμαξα ή σε ένα κάρο και ξεκινά η περιφορά της στους δρόμους του χωριού. Η πομπή συνοδεύεται από μουσικά όργανα, κυρίως γκάιντες και νταούλια, ενώ οι γυναίκες τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια με έντονο το στοιχείο του χιούμορ και του πειράγματος.
Η απόλυτη κυριαρχία των γυναικών
Το κύριο χαρακτηριστικό της Ημέρας της Μπάμπως είναι η προσωρινή ανατροπή των κοινωνικών ρόλων. Για μία ολόκληρη ημέρα, οι γυναίκες έχουν τον απόλυτο έλεγχο στο χωριό, ενώ οι άνδρες απαγορεύεται αυστηρά να πλησιάσουν ή να συμμετέχουν στους εορτασμούς. Σύμφωνα με την παράδοση, αν κάποιος άνδρας τολμήσει να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της πομπής, οι γυναίκες τον καταδιώκουν, τον καταβρέχουν με νερό και του αφαιρούν κάποιο ρούχο ή το καπέλο, το οποίο επιστρέφουν μόνο αφού λάβουν ένα συμβολικό χρηματικό ποσό ως πρόστιμο. Αυτή η ανατροπή συμβολίζει την απελευθέρωση και τη δύναμη της γυναίκας, σε μια εποχή που οι κοινωνικές δομές ήταν παραδοσιακά πατριαρχικές.
Συμβολισμοί και παγανιστικές καταβολές
Παρά τη σύνδεσή του με τη χριστιανική γιορτή της Αγίας Δομινίκης, το έθιμο έχει βαθιές αρχαιοελληνικές καταβολές που παραπέμπουν στις διονυσιακές τελετές. Η ευφορία, η χρήση κρασιού, οι τολμηρές εκφράσεις και η ελευθεριότητα των κινήσεων θυμίζουν τις αρχαίες γιορτές της γονιμότητας. Το έθιμο δεν αποτελεί απλώς μια ευκαιρία για διασκέδαση, αλλά μια ιερή πράξη για τη διασφάλιση της καλής παραγωγής και της υγείας των βρεφών. Η Μπάμπω, ως η αρχέγονη μορφή της σοφής γυναίκας, ενσαρκώνει τη σύνδεση μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος της φυλής.
Το κλείσιμο της γιορτής και η κοινή τράπεζα
Η ημέρα ολοκληρώνεται με ένα μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχουν μόνο οι γυναίκες. Συγκεντρώνονται σε έναν κοινό χώρο όπου μοιράζονται φαγητά που έχουν προετοιμάσει οι ίδιες, ενώ ο χορός και τα τραγούδια συνεχίζονται μέχρι αργά. Σε ορισμένες περιοχές, το γλέντι αυτό ονομάζεται «μπάμπιντεν» και αποτελεί την κορύφωση της γυναικείας αλληλεγγύης. Μόνο μετά τη δύση του ηλίου επιτρέπεται στους άνδρες να επανέλθουν στην κανονική τους ζωή και να συμμετάσχουν, υπό όρους, στο τέλος της γιορτής, σηματοδοτώντας την αποκατάσταση της τάξης μέχρι την επόμενη χρονιά.
Πηγές:
Υπουργείο Πολιτισμού - Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά:Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης:
Δήμος Διδυμοτείχου:
Για παρόμοια θέματα που αναδεικνύουν τον πλούτο της ελληνικής παράδοσης, μπορείτε να μεταβείτε στην ιστοσελίδα