Τα Ρουγκάτσια είναι ένα από τα πιο ζωντανά και εντυπωσιακά λαϊκά δρώμενα που έχουν τις ρίζες τους βαθιά στην ιστορία του ελληνικού έθνους.
Πρόκειται για ένα έθιμο που συνδέεται άμεσα με το Δωδεκαήμερο, την περίοδο των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, και συναντάται κυρίως στη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, αλλά και σε περιοχές της Στερεάς Ελλάδας και της Ηπείρου, με την ονομασία του και τη μορφή του να διαφέρει ελαφρώς από τόπο σε τόπο (όπως Ρουγκατσάρια, Ρογκατσάρια).Η Καταγωγή και η Σημασία του Εθίμου
Η προέλευση των Ρουγκατσιών χάνεται στα βάθη των αιώνων και πολλοί μελετητές την τοποθετούν στην αρχαιότητα. Θεωρείται ότι πρόκειται για επιβίωση των Καλανδών των Ρωμαίων ή άλλων προχριστιανικών τελετών που σχετίζονταν με τη γονιμότητα, την ευετηρία και την προστασία από τα κακά πνεύματα. Ουσιαστικά, η δράση τους είχε έναν αποτροπαϊκό χαρακτήρα.
Με το πέρασμα των χρόνων, το έθιμο αφομοιώθηκε από τη χριστιανική παράδοση, διατηρώντας ωστόσο πολλά από τα αρχικά του στοιχεία. Οι ομάδες των Ρουγκατσιών, οι «μπουλούκια» ή «τσέτες», με τις στολές, τους θορύβους και το χορό τους, συμβόλιζαν την εκδίωξη του παλιού χρόνου και του κακού, και την υποδοχή του νέου με ευχές για αφθονία και υγεία.
Οι Χαρακτηριστικές Στολές και η Δράση
Οι στολές των Ρουγκατσιών αποτελούν το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο του εθίμου. Οι συμμετέχοντες μεταμφιέζονται με εντυπωσιακές, συχνά τρομακτικές, μάσκες, έχουν πρόσωπα βαμμένα με κάρβουνο ή καπνιά, και φορούν παραδοσιακές ενδυμασίες, όπως φουστανέλες, τσαρούχια, ή γούνινες στολές ζώων, συμβολίζοντας πολεμιστές, αρματολούς ή ακόμα και μυθικά πλάσματα.
Ένα βασικό στοιχείο είναι τα κουδούνια (συνήθως μεγάλα και δυνατά) που κρέμονται από τη μέση τους, ο θόρυβος των οποίων πιστεύεται ότι διώχνει τα κακά πνεύματα, όπως και τα ξίφη ή τα ρόπαλα που κρατούν.
Τα Ρουγκάτσια κινούνται στους δρόμους του χωριού ή της πόλης, χορεύοντας, τραγουδώντας και ζητώντας φιλοδωρήματα από τα σπίτια (χρήματα ή τρόφιμα), εκτελώντας ένα είδος παραστατικής παράδοσης. Οι «τσέτες» έχουν συνήθως έναν αρχηγό και τα μέλη τους χωρίζονται σε ρόλους, όπως ο γαμπρός, η νύφη, ο γιατρός, ή ο παπάς, παρωδώντας συχνά καταστάσεις και πρόσωπα της τοπικής κοινωνίας.
Η Σημερινή Εξέλιξη του Εθίμου
Σήμερα, τα Ρουγκάτσια εξακολουθούν να τελούνται με μεγάλη συμμετοχή και ζωντάνια σε πολλές περιοχές, αποτελώντας ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός που προσελκύει και επισκέπτες. Η αναβίωση του εθίμου είναι ιδιαίτερα έντονη σε μέρη όπως η Κοζάνη, η Καστοριά (με τα Ραγκουτσάρια) και τα χωριά της Θεσσαλίας.
Αν και κάποια από τα αρχέγονα τελετουργικά νοήματα έχουν ατονήσει, η βασική του λειτουργία ως τελετή μετάβασης από το παλιό στο νέο έτος, ως μέσο κοινωνικής έκφρασης και ως διατήρηση της παράδοσης παραμένει ισχυρή. Αποτελεί, λοιπόν, όχι μόνο ένα θέαμα αλλά και μια ενεργή σύνδεση με την πολιτισμική ταυτότητα του κάθε τόπου.
Πηγές:
Για να ανακαλύψετε περισσότερα παρόμοια θέματα που αφορούν την ιστορία, τον πολιτισμό και τα έθιμα, μπορείτε να μεταβείτε στην ιστοσελίδα