Η 13η Δεκεμβρίου του 1943 αποτελεί μια από τις μελανότερες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας και ένα από τα πιο στυγνά εγκλήματα πολέμου των ναζιστικών δυνάμεων Κατοχής στην Ευρώπη. Τα Καλάβρυτα, μια ορεινή κωμόπολη της Αχαΐας, μετατράπηκαν σε μάρτυρα και σύμβολο της θηριωδίας, όταν σχεδόν ολόκληρος ο ανδρικός πληθυσμός εκτελέστηκε και η πόλη παραδόθηκε στις φλόγες.
Η Αφορμή και η «Επιχείρηση Καλάβρυτα»
Η τραγωδία των Καλαβρύτων δεν ήταν τυχαίο γεγονός, αλλά μια προσχεδιασμένη πράξη αντιποίνων. Αφορμή στάθηκε η ευρεία και δυναμική δράση της Εθνικής Αντίστασης στην περιοχή και συγκεκριμένα η Μάχη της Κερπινής στις 16-17 Οκτωβρίου 1943. Στη μάχη αυτή, αντάρτες του ΕΛΑΣ συνέτριψαν έναν γερμανικό λόχο και συνέλαβαν δεκάδες Γερμανούς αιχμαλώτους.
Η εκτέλεση ορισμένων εξ αυτών των αιχμαλώτων από τους αντάρτες, αποτέλεσε το πρόσχημα για την ακραία επιχείρηση εκκαθάρισης και αντιποίνων που διέταξε ο διοικητής της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών, στρατηγός Καρλ φον λε Σουίρε, με την κωδική ονομασία «Unternehmen Kalavryta» («Επιχείρηση Καλάβρυτα»). Η διαταγή ήταν σαφής: «τα σκληρότερα μέτρα», δηλαδή καμένη γη, εκτελέσεις αμάχων και τρομοκράτηση του πληθυσμού.
Η Πορεία της Καταστροφής
Η επιχείρηση ξεκίνησε στις αρχές Δεκεμβρίου 1943. Γερμανικά αποσπάσματα, προερχόμενα από έξι διαφορετικές πόλεις (Πάτρα, Αίγιο, Κόρινθο, Πύργο, Τρίπολη και Άργος), κινήθηκαν προς τα Καλάβρυτα, αφήνοντας πίσω τους θάνατο και καταστροφή.
Στη διαδρομή τους, πυρπόλησαν και λεηλάτησαν περισσότερα από 50 χωριά και μοναστήρια της ευρύτερης περιοχής. Εκτελέσεις αμάχων σημειώθηκαν σε πολλά από αυτά τα χωριά, με συνολικό απολογισμό 696 εκτελεσθέντων σε όλη την επαρχία, σύμφωνα με γερμανικές αναφορές.
Η Μοιραία 13η Δεκεμβρίου
Στις 9 Δεκεμβρίου οι Γερμανοί μπήκαν στα Καλάβρυτα, δημιουργώντας έναν ασφυκτικό κλοιό. Την Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1943, οι ναζιστικές δυνάμεις διέταξαν την συγκέντρωση όλων των κατοίκων στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου. Εκεί, πραγματοποιήθηκε ο τραγικός διαχωρισμός: τα γυναικόπαιδα (γυναίκες και παιδιά κάτω των 14 ετών) κλείστηκαν στο σχολείο, ενώ οι άνδρες, από 14 ετών και άνω, οδηγήθηκαν σε φάλαγγες στην κοντινή Ράχη του Καππή, έναν προσεκτικά επιλεγμένο χώρο με αμφιθεατρική διαμόρφωση που δεν επέτρεπε διαφυγή.
Στις 2:34 μ.μ., το σύνθημα της εκτέλεσης δόθηκε από το ξενοδοχείο «Μέγας Αλέξανδρος» με μια πράσινη και ύστερα μια κόκκινη φωτοβολίδα. Τα πολυβόλα άρχισαν να θερίζουν τους άοπλους Καλαβρυτινούς. Συνολικά εκτελέστηκαν 497 κάτοικοι των Καλαβρύτων, με μόλις 13 να διασώζονται ως εκ θαύματος.
Ταυτόχρονα, οι Γερμανοί είχαν παραδώσει στις φλόγες την πόλη, πυρπολώντας σπίτια, σχολεία και εκκλησίες. Στο σχολείο, τα γυναικόπαιδα έζησαν στιγμές απόλυτου τρόμου, καθώς οι φλόγες τύλιγαν το κτίριο, από όπου τελικά κατάφεραν να διαφύγουν και να αντικρίσουν το φρικτό θέαμα στον τόπο της εκτέλεσης.
Η Επόμενη Μέρα και η Μνήμη
Μετά την καταστροφή, οι γυναίκες, έχοντας χάσει άνδρες, πατέρες, αδελφούς και γιους, κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τον Γολγοθά της επιβίωσης και της αναγέννησης. Αναγκάστηκαν να σκάψουν με τα χέρια πρόχειρους τάφους στην παγωμένη γη για να θάψουν τους νεκρούς τους. Παρά τις στερήσεις και το τραύμα, οι Καλαβρυτινές Μάνες αποτέλεσαν μορφές ηρωικές, αναθρέφοντας τα παιδιά τους και ξαναχτίζοντας την πόλη μέσα από τα ερείπια.
Στον Τόπο της Εκτέλεσης στη Ράχη του Καππή, ο Λευκός Σταυρός και η Πετρωμένη Καλαβρυτινή Μάνα στέκονται ως αιώνια σύμβολα του μαρτυρίου, στέλνοντας μήνυμα ειρήνης και συναδέλφωσης των λαών. Το ρολόι στην εκκλησία των Καλαβρύτων παραμένει σταματημένο στις 2:34 μ.μ., ως αδιάψευστος μάρτυρας της στιγμής που ο χρόνος πάγωσε από τη ναζιστική θηριωδία. Τα Καλάβρυτα αναγνωρίστηκαν ως Μαρτυρική Πόλη και το Ολοκαύτωμα έχει αναδειχθεί σε παγκόσμιο σύμβολο κατά του φασισμού και του πολέμου.
Πηγές:
- Δημοτικό Μουσείο Ολοκαυτώματος Καλαβρύτων - Καλάβρυτα, 13 Δεκεμβρίου 1943:
https://www.dmko.gr/martyrikes-polis-2/martyrikes-polis/kalavryta - Βικιπαίδεια - Σφαγή των Καλαβρύτων:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%86%CE%B1%CE%B3%CE%AE_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B2%CF%81%CF%8D%CF%84%CF%89%CE%BD - Newsbeast - Σαν σήμερα 13 Δεκεμβρίου: Η σφαγή των Καλαβρύτων – Όταν ο χρόνος σταμάτησε στις 2:34 μ.μ.:
https://www.newsbeast.gr/greece/arthro/12748875/san-simira-13-dekemvriou-i-sfagi-ton-kalavryton-otan-o-chronos-stamatise-stis-234-m-m - Documentonews.gr - 13 Δεκεμβρίου 1943: Η Σφαγή των Καλαβρύτων:
https://www.documentonews.gr/article/13-dekemvriou-1943-sfagi-kalavryton/
Για παρόμοια θέματα ιστορικής έρευνας και ενημέρωσης, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας