Το έθιμο του Πουρπούρη αποτελεί μία από τις πιο ζωντανές και ενδιαφέρουσες λαογραφικές παραδόσεις της Θράκης, η οποία μεταφέρθηκε από τους πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922. Στις μέρες μας, η αναβίωσή του πραγματοποιείται με ιδιαίτερη ένταση στο χωριό Ισαάκιο του Διδυμοτείχου, συνήθως τη δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων, στις 26 Δεκεμβρίου. Πρόκειται για ένα δρώμενο που συνδυάζει τη θρησκευτική ευλάβεια των ημερών με αρχέγονα παγανιστικά στοιχεία, τα οποία στοχεύουν στην ευημερία της κοινότητας και τον εξαγνισμό από τα κακά πνεύματα του χειμώνα.
Η καταγωγή και η ιστορική διαδρομή του δρωμένου
Οι ρίζες του εθίμου εντοπίζονται στα χωριά της περιοχής της Μακράς Γέφυρας στην Ανατολική Θράκη, από όπου κατάγονται οι κάτοικοι του Ισαακίου. Μετά τον ξεριζωμό, οι Σακπασιώτες πρόσφυγες διατήρησαν την παράδοση αυτή ως συνεκτικό δεσμό με την πατρίδα τους. Παρόλο που το έθιμο ατόνησε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την περίοδο του εμφυλίου, τις τελευταίες δεκαετίες έχει επανέλθει δυναμικά χάρη στις προσπάθειες τοπικών πολιτιστικών συλλόγων. Ιστορικά, η μεταμφίεση του Πουρπούρη εξυπηρετούσε και πρακτικούς σκοπούς κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, καθώς επέτρεπε σε ένοπλους άνδρες ή αντάρτες να εισέρχονται στα χωριά τους και να βλέπουν τις οικογένειές τους χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τις αρχές, καλυμμένοι πίσω από την ιερότητα και τον θόρυβο του εθίμου.
Η εντυπωσιακή αμφίεση του πρωταγωνιστή
Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο Πουρπούρης, φέρει μια ιδιαίτερα τρομακτική και θορυβώδη αμφίεση. Το πρόσωπό του καλύπτεται από μια χειροποίητη μάσκα φτιαγμένη από νεροκολοκύθα, η οποία έχει τρύπες για τα μάτια και το στόμα, ενώ συχνά διακοσμείται με κέρατα βοδιού για να δείχνει πιο άγριος. Στη μέση του δένονται μεγάλα κουδούνια και γκαρτσούνες, τα οποία παράγουν έντονο ήχο σε κάθε του κίνηση. Είναι ντυμένος με παραδοσιακά ρούχα, όπως το πουτούρι και τα τσαρούχια, ενώ φέρει ένα ξύλινο ή μεταλλικό ξίφος. Στο κεφάλι του φοράει ένα κόκκινο γυναικείο ζωνάρι, στοιχείο που παραπέμπει σε τελετουργίες μεταμφίεσης όπου το αρσενικό και το θηλυκό στοιχείο εναλλάσσονται.
Ο ρόλος της Κορτοπούλας και των παλικαριών
Δίπλα στον Πουρπούρη βρίσκεται πάντα η Κορτοπούλα, μια νεαρή γυναίκα την οποία υποδύεται άνδρας ντυμένος με την παραδοσιακή γυναικεία στολή της περιοχής. Η Κορτοπούλα συμβολίζει τη γη, τη γονιμότητα και την ελπίδα για την έλευση της άνοιξης μετά τη βαρυχειμωνιά. Κατά τη διάρκεια της περιφοράς στο χωριό, τα παλικάρια της παρέας προσπαθούν συνεχώς να πειράξουν ή να «κλέψουν» την Κορτοπούλα από τον Πουρπούρη. Εκείνος, με το ξίφος του και τον θόρυβο των κουδουνιών, την προστατεύει με πάθος, ξιφομαχώντας εικονικά με τους επίδοξους απαγωγείς και βγαίνοντας πάντα νικητής, επισφραγίζοντας έτσι την κυριαρχία της δύναμης και της προστασίας.
Η περιφορά και η κοινωνική διάσταση
Η ομάδα των συμμετεχόντων, συνοδεία παραδοσιακών οργάνων όπως η γκάιντα και το νταούλι, επισκέπτεται όλα τα σπίτια του χωριού. Οι νοικοκυρές υποδέχονται τον θίασο με κεράσματα, κρασί και παραδοσιακά εδέσματα όπως η «μπάμπω», ένα τοπικό χριστουγεννιάτικο φαγητό από κρέας και εντόσθια. Κατά την επίσκεψη, ψάλλονται ειδικά κάλαντα της Ανατολικής Θράκης που εύχονται υγεία και καλή σοδειά. Η περιφορά καταλήγει στην πλατεία του χωριού, όπου στήνεται ένας μεγάλος κοινός χορός. Εκεί, ο Πουρπούρης αποκαλύπτει τελικά το πρόσωπό του, σηματοδοτώντας το τέλος της τελετουργίας και την ένωση όλης της κοινότητας σε ένα γλέντι που κρατά μέχρι τις βραδινές ώρες.
Πηγές:
ΕΡΤ News:Αρχαιολογία Online:
Εθνολογικό Μουσείο Θράκης:
Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης:
Για περισσότερα θέματα που αφορούν την παράδοση και τις λαογραφικές αναζητήσεις, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα